โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 15:25 | IP Logged

พายุ ‘นาคเล่นน้ำ’

สะพานเชื่อมนภาและวารี

บัญชา ธนบุญสมบัติ

E-mail : buncht@mtec.or.th

Blog : http://gotoknow.org/blog/science

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 15:38 | IP Logged

ในช่วงสงกรานต์ปี 2548 นี้ มีปรากฏการณ์ทางลมฟ้าอากาศที่น่าตื่นตาตื่นใจเกิดขึ้นในบ้านเรา ตามข่าวระบุว่า “พายุงวงช้าง ที่เกิดขึ้นกลางทะเลอันดามัน ห่างชายฝั่ง ต.ราชกรูด อ.เมืองระนอง ไปทางทิศตะวันตกประมาณ 10 กม. ถูก 2 ช่างภาพสมัครเล่นบันทึกภาพเหตุการณ์ระทึกขวัญเอาไว้ได้ … โดยมีนักกอล์ฟที่สนามกอล์ฟค่ายรัตนรังสรรค์เห็นเหตุการณ์หลายสิ บคน โดยนายอำนวย เจริญวิภาสเจต อายุ 52 ปี  ระบุว่า เห็นท้องฟ้ามืดครึ้ม จึงมองออกไปในทะเล พบเส้นสีเทาหมุนเป็นเกลียวพุ่งจากท้องฟ้าลงไปในทะเล เกิดเป็นเกลียวหมุนอย่างรวดเร็วดูดน้ำทะเลขึ้นไปบนอากาศแบบเดีย วกับพายุทอร์นาโดในสหรัฐอเมริกา ทำเอาคนในสนามกอล์ฟพากันวิ่งหนีจ้าละหวั่น แต่ก็มีนายพรชัย เอี่ยมโสภณ และนายสรายุทธ สุทธิวงษ์ ผู้ดำเนินรายการของสถานีวิทยุชุมชมระนอง บันทึกภาพปรากฏการณ์พายุงวงช้าง ซึ่งกินเวลานาน 20 นาทีไว้ได้ โดยพายุดังกล่าวไม่ได้พัดเข้าสู่ชายฝั่ง และสลายตัวไปในอากาศเอง” (ข่าวจาก นสพ.ไทยรัฐ และเว็บไซต์ของไทยรัฐ)

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 15:40 | IP Logged

ปรากฏการณ์นี้น่าสนใจเหลือเกิน เพราะไม่ได้เกิดขึ้นบ่อยนักในบ้านเรา เท่าที่ค้นได้จากเว็บ เข้าใจว่าเคยมีคนเห็นที่ทะเลจังหวัดตราด และได้นำไปโพสต์ไว้ โดยเรียกว่า ‘พายุงวงช้าง’ เหมือนข่าวจากหนังสือพิมพ์ครั้งนี้ อย่างไรก็ตามผมขอให้ข้อมูลเบื้องต้นก่อนว่า พายุหมุนแบบนี้จะเรียกว่าพายุงวงช้างก็ไม่ผิด แต่ชื่อเรียกที่ชัดเจนกว่าคือ นาคเล่นน้ำ หรือพวยน้ำ เพราะเกิดในน้ำ (ฝรั่งเรียกว่า waterspout)

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 15:43 | IP Logged

‘นาคเล่นน้ำ’ มาจากไหน? ทำไมจู่ๆ จึงเกิดท่อเชื่อมผืนฟ้าและพื้นน้ำขึ้นมาได้?

นักอุตุนิยมวิทยา (ฝรั่ง) บอกว่า นาคเล่นน้ำมี 2 แบบ แบบแรกเป็นพายุทอร์นาโดที่เกิดขึ้นเหนือผืนน้ำ (ซึ่งอาจจะเป็นทะเล ทะเลสาบ หรือแอ่งน้ำใดๆ) โดยพายุทอร์นาโดจะเกิดขึ้นระหว่างที่ฝนฟ้าคะนองอย่างหนัก เรียกว่า พายุฝนฟ้าคะนองแบบซูเปอร์เซลล์ (supercell thunderstorm) และมีระบบอากาศหมุนวนที่เรียกว่า เมโซไซโคลน (mesocyclone)  พายุนาคเล่นน้ำแบบนี้จึงเรียกว่า นาคเล่นน้ำที่เกิดจากทอร์นาโด (tornadic waterspout) ซึ่งใครที่เคยชมภาพยนตร์เรื่อง ทวิสเตอร์ (Twister) คงพอจะนึกภาพออก เพราะมีอยู่ฉากหนึ่งที่มีทอร์นาโดหลายงวงอาละวาดอยู่ในน้ำ

ส่วนนาคเล่นน้ำอีกแบบหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นบ่อยกว่า และน่าจะตรงกับกรณีที่เกิดขึ้นในบ้านเรา (เพราะตามข่าวดูเหมือนจะไม่มีฝนฟ้าคะนองร่วมด้วย) เกิดจากการที่มวลอากาศเย็นเคลื่อนผ่านเหนือผิวน้ำที่อุ่นกว่า โดยบริเวณใกล้ๆ ผิวน้ำมีความชื้นสูง และไม่ค่อยมีลมพัด (หรือถ้ามีก็พัดเบาๆ เอื่อยๆ) ผลก็คือ อากาศที่อยู่ติดกับผืนน้ำซึ่งอุ่นในบางบริเวณจะยกตัวขึ้นอย่างร วดเร็วและรุนแรง ทำให้อากาศโดยรอบไหลเข้ามาแทนที่ จากนั้นจึงพุ่งเป็นเกลียวขึ้นไป แบบนี้เรียกว่า นาคเล่นน้ำของแท้ (true waterspout) หรือ นาคเล่นน้ำที่เกิดในช่วงอากาศดีพอสมควร (fair-weather waterspout)

จุดแตกต่างระหว่างนาคเล่นน้ำทั้งสองแบบนี้ก็คือ นาคเล่นน้ำที่เกิดจากทอร์นาโดจะเริ่มจากอากาศหมุนวน (ในบริเวณเมฆฝนฟ้าคะนอง) แล้วหย่อนลำงวงลงมาแตะพื้น คือ จากบนลงล่าง ส่วนนาคเล่นน้ำของแท้นั้น จะเริ่มจากอากาศหมุนวนบริเวณผิวพื้นน้ำ แล้วพุ่งขึ้นไป คือ จากล่างขึ้นบน

ในช่วงที่อากาศพุ่งขึ้นเป็นเกลียววนนี้ หากน้ำในอากาศยังอยู่ในรูปของไอน้ำ เราจะยังมองไม่เห็นอะไร แต่หากอากาศขยายตัวและเย็นตัวลงถึงจุดหนึ่ง ไอน้ำก็จะกลั่นตัวเป็นหยดน้ำจำนวนมาก ทำให้เราเห็นท่อหรือ ‘งวงช้าง’ เชื่อมผืนน้ำและเมฆ

พายุนาคเล่นน้ำส่วนใหญ่ยาวประมาณ 10-100 เมตร แต่ยาวมากถึง 600 เมตร ก็เคยพบ เส้นผ่านศูนย์กลางก็ตั้งแต่เล็กๆ แค่ 1 เมตร ไปจนถึงหลายสิบเมตร ในนาคเล่นน้ำแต่ละตัว อาจมีท่อหมุนวนเพียงท่อเดียวหรือหลายท่อก็ได้ โดยแต่ละท่อจะหมุนด้วยอัตราเร็วในช่วง 20-80 เมตรต่อวินาที (ลองเปรียบเทียบกับพายุทอร์นาโดซึ่งมักจะยาวประมาณ 100-300 เมตร และหมุนวนเร็วกว่าคือ 40-150 เมตรต่อวินาที) กระแสลมในตัวพายุเร็วถึง 100-190 กิโลเมตรต่อชั่วโมง และอาจสูงถึง 225 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ซึ่งคว่ำเรือเล็กๆ ได้สบาย

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 15:47 | IP Logged

ในการก่อตัวระยะแรก จะยังไม่เห็นลำของพายุ

แต่ปรากฏบริเวณสีเข้า (Dark Spot) บนผืนน้ำ

เมื่อก่อตัวเต็มรูปแบบ จะเห็นเป็นลำอย่างชัดเจน เนื่องจากไอน้ำควบแน่นกลายเป็นหยดน้ำ สังเกตการหมุนวนของพื้นผิวน้ำเป็นเกลียว

ในภาพเป็นพายุนาคเล่นน้ำที่เกิดที่ฟลอริดา คียส์ (Florida Keys) ในวันที่ 10 กันยายน ค.ศ. 1969

ในช่วงสุดท้ายของชีวิต ลำพายุจะเอียง และมีฝนตกไล่ตามมาทางด้านหลัง

ทำให้อากาศเย็นลง และนาคเล่นน้ำจะสลายไปอย่างรวดเร็ว

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 15:51 | IP Logged

นอกจากหมุนวนรอบตัวเองแล้ว นาคเล่นน้ำยังสามารถเคลื่อนที่ได้เร็วตั้งแต่ 3 ถึง 130 กิโลเมตรต่อชั่วโมง แต่ส่วนใหญ่จะเคลื่อนที่ค่อนข้างช้าประมาณ 18-28 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ดังนั้นจึงมีคำแนะนำสำหรับชาวเรือว่า ให้สังเกตทิศทางการเคลื่อนที่ให้ดี แล้วหนีไปในทิศตรงกันข้าม (ซึ่งอาจโชคดีหนีได้ทัน)

อย่างไรก็ดี พายุนาคเล่นน้ำมีอายุไม่ยืนยาวนัก คืออยู่ในช่วง 2-20 นาที (แต่นานถึง 30 นาทีก็เคยพบ) และหากนาคเล่นน้ำขึ้นฝั่ง ก็จะสลายตัวไปอย่างรวดเร็ว

ภาพวาดแสดงเรือใบ Trombes ขณะกำลังเผชิญอันตรายจากพายุนาคเล่นน้ำที่มากันเป็นโขยง

จาก Les Meteores, Margolle et Zurcher, 3rd Ed., 1869

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 15:52 | IP Logged

นาคเล่นน้ำมักจะเกิดพร้อมๆ กันคราวละหลายตัว คือ มากันเป็นครอบครัว ตามสถิติที่ค้นได้พบว่า เคยเกิดขึ้นพร้อมกันทีเดียว 7 ตัว ที่เกรทเลคส์ (Great Lakes) ตามแนวพรมแดนระหว่างแคนาดากับอเมริกา ในเหตุการณ์ที่เรียกว่า เหตุการณ์นาคเล่นน้ำครั้งมโหฬารแห่งปี 2003 (The Great Waterspout Outbreak of 2003) เพราะมีนาคเล่นน้ำปรากฏโฉมถึง 66 ตัว (เป็นอย่างต่ำ) ในช่วงเวลามหัศจรรย์ 7 วัน คือตั้งแต่วันที่ 27 กันยายน ถึง 3 ตุลาคม ค.ศ. 2003

ส่วนในเขตประเทศอเมริกาเองนั้น นาคเล่นน้ำมักจะเกิดแถวๆ ฟลอริดาในบริเวณที่เรียกว่า ฟลอริดาคียส์ (Florida Keys) ซึ่งอยู่ใกล้ๆ สามเหลี่ยมเบอร์มิวดา ทำให้บางคนสันนิษฐานว่า นาคเล่นน้ำอาจจะเป็นสาเหตุที่ทำให้เครื่องบินและเรือจำนวนมากสู ญหายไปในบริเวณสามเหลี่ยมลึกลับนี้ก็เป็นได้

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 16:01 | IP Logged

ว่ากันว่า....ที่ทะเลสาบเขมร  ก็เกิดขึ้นอยู่บ่อยๆ  ไม่รู้ว่าภาษาเขมร  เขาเรียกว่าอะไร

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 16:03 | IP Logged

รู้จักนาคเล่นน้ำกันไปแล้ว เลยอยากแถมพายุงวงช้างอีกแบบหนึ่งที่เคยเกิดในบ้านเรา เพราะมีบันทึกอยู่บนปกของวารสารวารสารอุตุนิยมวิทยาฉบับหนึ่ง (โปรดดูภาพประกอบ) โดยในหน้าสารบัญ ให้ข้อมูลสั้นๆ เพียงว่า “พายุฤดูร้อนรูปงวงช้าง ที่ก่อตัวขึ้นกลางท้องนา จังหวัดพิษณุโลก”

อย่างไรก็ดี ผมมีข้อสังเกตเพิ่มเติมดังนี้

หากพายุนี้เกิดขึ้นพร้อมกับพายุฤดูร้อนจริง พายุนี้ก็ควรเรียกว่า พายุทอร์นาโด เหมือนในต่างประเทศ เพราะเมฆที่ให้กำเนิดพายุจะต้องเป็นเมฆคิวมูโลนิมบัส (cumulonimbus) หรือ เมฆฝนฟ้าคะนอง แต่จะต้องเป็นฝนฟ้าคะนองอย่างหนัก และเกิดเมโซไซโคลน ดังที่ได้กล่าวไปแล้ว (แต่ดูเหมือนจะไม่มี)

แต่หากไม่ใช่พายุทอร์นาโด ก็ต้องดูพื้นผิวของบริเวณที่เกิดงวงช้าง ซึ่งถ้าเป็นผืนน้ำ พายุนี้ก็คือ พายุนาคเล่นน้ำของแท้นั่นเอง แต่หากเป็นพื้นดิน พายุนี้จะเรียกว่า แลนด์สเปาท์ (landspout) (ผมค้นชื่อไทยไม่พบ แต่จะเรียกว่า นาคเล่นดิน ก็ยังไงๆ อยู่)

พายุแลนด์สเปาท์มีกลไกคล้ายกับนาคเล่นน้ำของแท้ กล่าวคือ เกิดจากมวลอากาศเย็นเคลื่อนที่ผ่านพื้นดินที่ร้อนจัด เพราะถูกแดดแผดเผา อากาศก็เลยยกตัวลอยขึ้นไปและหมุนวนเป็นเกลียว

ดูจากข้อมูลที่มีอันน้อยนิดแล้ว ผมขอเดาว่า พายุบนปกวารสารเล่มนี้น่าจะเป็นแลนด์สเปาท์ เพราะไม่เห็นพื้นน้ำในภาพ แต่หากผู้รู้ท่านใดทราบข้อเท็จจริง ช่วยกรุณาแจ้งให้ผมทราบด้วยครับ

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 16:07 | IP Logged

ภาพวาดแสดงขั้นตอนการเกิดพายุนาคเล่นน้ำจากตำราอุตุนิยมวิทยาสม ัยก่อน ชื่อ

A Treatise on Meteorology โดย Elias Loomis, New York, Harper & Brothers, 1880

ถึงวันนี้แล้ว ก็แสดงว่าพายุนาคเล่นน้ำสามารถเกิดในบ้านเราได้จริงๆ นั่นย่อมแสดงว่า ในอนาคตอาจเกิดได้อีก หากสภาวะลมฟ้าอากาศเป็นใจ กล่าวคือ ในช่วงหน้าร้อน และมีมวลอากาศเย็นเคลื่อนที่ผ่านผิวน้ำ

ถ้าใครโชคดีมีโอกาสได้พบเห็น ก็ช่วยเล่าสู่กันฟังบ้าง และหากถ่ายภาพไว้ได้ ลองพิจารณาส่งไปที่นิตยสาร XXX ได้เลยครับ! (ส่วนรางวัลสมนาคุณจะเป็นอะไรนั้น โปรดทวงถามจาก บก. ใหญ่ใจดี ก็แล้วกันครับ...แหะ..แหะ)

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 16:08 | IP Logged

แนะนำขุมทรัพย์ทางปัญญา

                    ขอแนะนำบทความ  Water Twisters เขียนโดย Keith C. Heidon, PhD ใน The Weather Doctor Almanac 2002 ที่ http://www.islandnet.com/~see/weather/almanac/arc2002/alm02o ct.htm

                                  สำหรับกรณีศึกษาในการเกิดเหตุการณ์นาคเล่นน้ำครั้งมโหฬารแห่งปี 2003 โปรดอ่านเรื่อง The Great Waterspout Outbreak of 2003 เขียนโดย Wade Szilagyi ใน Mariners Weather Log Vol. 48 No. 3 December 2004 ที่ http://vos.noaa.gov/MWL/dec_04/waterspout.shtml

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 16:58 | IP Logged

ผมเคยเจอเจ้างวงช้างนี่ครั้งนึง ระหว่างทางจากเกาะกูด ไปเกาะขาม หมู่เกาะช้าง เมื่อหลายปีมาแล้ว

เรือประมงที่พาไปต้องรีบหนี  ตอนนั้นไม่มีกะใจจะถ่ายรูป เพราะมัวแต่กลัวตายอยู่ครับ     

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 17:42 | IP Logged

เนี้ยอ่ะที่บอกว่าเคยเห็นในภาพอ่ะ เร็วๆนี้เอง

http://fwmail.teenee.com/strange/2686.html

http://picpost.mthai.com/view_picpost.php?cate_id=36&pos t_id=321407

http://www.pantip.com/cafe/camera/topic/O5317377/O5317377.ht ml

โพสต์: 16 พฤษภาคม 2007 เวลา 18:19 | IP Logged

หลายคนไม่รู้จัก ก็เลยตื่นตัวว่าเป็น ทอร์นาโดไปเลยก็มีครับ

เรื่องนี้ น่าอัพไว้ที่ หน้าแรก

โพสต์: 17 พฤษภาคม 2007 เวลา 10:28 | IP Logged

เคยเจอนาคเล่นพื้นที่สระบุรี  ตอนกินก๋วยเตี๋ยวเป็นอาหารกลางวันกับคุณแม่  พวกเราเลยไม่ได้กินกันเลย  เพราะมัวแต่ดูนาคเล่นพื้น

สันนิษฐานว่าจะเกิดแบบเดียวกันคือ

1. อุณหภูมิบริเวณนั้นสูง (ร้อน)

2. มีที่โล่งพอสมควร เพราะเป็นลานจอดรถ

3. มีลมพัดแฉลบ

ความสูงประมาณ 10 เมตร  บริเวณแตะดินไม่กว้างนักประมาณ 0.5 เมตร  หมุนอยู่ประมาณ 1 นาที  แม่บอกว่าโบราณไม่ให้ทัก  เขาเรียกว่า "ลมบ้าหมู"   เจ้าของร้านบอกว่า ช่วงนี้เกิดบ่อยค่ะ!

ตื่นเต้นมากเลย  เลยคิดถึงเรื่อง หนูน้อยโดโรที กับพ่อมดอ๊อซ  หนูน้อยโดโรที โดนพายุหมุนพาไปเมืองพ่อมด  พบเพื่อนพ้องที่มีปัญหาต่างกัน  และเรื่องราวต่างๆ ในเมือง

สรุปว่าไม่ได้กินก๋วยเตี๋ยว เพราะทรายเต็มชามเลยอะคับ

โพสต์: 09 มิถุนายน 2007 เวลา 03:12 | IP Logged

สวัสดีครับ คุณน้องลูกโค

        ลมหมุนขนาดสูงราว 10 เมตร ที่เห็นเรียกว่า dust devil ครับ คนไทยเรียกว่า ลมบ้าหมู อย่างที่ผู้ใหญ่บอกไว้

        ส่วน landspout หรือ 'นาคเล่นพื้น' นี่จะมีความสูงมากกว่านี้ครับ อาจจะหลายสิบเมตรได้เลยทีเดียว (ลองค้นคำว่า dust devil และ landspout ใน Google เพื่อดูภาพเปรียบเทียบได้ครับ)

บัญชา

ปล. ผมนำบทความ พายุนาคเล่นน้ำ ใส่ไว้ในบล็อกที่ http://gotoknow.org/blog/science/101100 

โพสต์: 09 มิถุนายน 2007 เวลา 12:47 | IP Logged

อะจ๊าก..... ตัวจริงมา!!!

โพสต์: 24 มิถุนายน 2007 เวลา 17:44 | IP Logged

สวัสดีครับ คุณน้องลูกโค (แหง่...นั่นแหละ..)

      ผมเขียนบทความอธิบาย ปรากฏการณ์วงแสจตุคาม (ที่ว่ากันว่าถ่ายติดจากกล้องดิจิทัล) เอาไว้ที่

                   http://gotoknow.org/blog/science/105819

      หากสนใจก็ขอเชิญไปอ่าน + comment + สอบถามเพิ่มเติมได้ครับ

พี่ชิว / บัญชา